Vrijstelling van Werk (Tuinverlof) in de VSO

1. Wat is vrijstelling van werk precies?

Wanneer je een vaststellingsovereenkomst (VSO) sluit, zit daar vaak een periode tussen de datum van ondertekening en de daadwerkelijke einddatum van je contract. Dit is de zogenaamde opzegtermijn. Het is voor zowel jou als je werkgever vaak ongemakkelijk om in deze periode nog met elkaar te moeten samenwerken. Het vertrouwen is weg en het afscheid is al ingezet.

Daarom wordt in vrijwel elke VSO de vrijstelling van werkzaamheden met behoud van loon opgenomen. In de volksmond wordt dit ook wel 'tuinverlof' of 'garden leave' genoemd. Vanaf een afgesproken datum hoef je niet meer op het werk te verschijnen, je hoeft je e-mails niet meer te beantwoorden en je bent vrij om te solliciteren. Echter, gedurende deze hele periode blijft je werkgever jouw volledige salaris doorbetalen.

Klinkt als een fantastische deal, toch? Dat is het ook, mits de kleine lettertjes in de VSO goed en in jouw voordeel zijn dichtgetimmerd. Werkgevers proberen namelijk vaak via slimme formuleringen geld terug te halen tijdens deze vrijstelling.

2. De Grote Valkuil: Je vakantiedagen

Het meest besproken en beruchte onderwerp bij vrijstelling van werk zijn je opgebouwde, maar nog niet genoten vakantiedagen. In de wet staat dat je bij ontslag recht hebt op uitbetaling van je overgebleven vakantiesaldo. Dit kan zomaar oplopen tot honderden of zelfs duizenden euro's.

Wat doet de werkgever vaak in het eerste voorstel van de VSO? Ze nemen de volgende standaardzin op: "De werknemer wordt vrijgesteld van het verrichten van werkzaamheden. Gelet op deze vrijstelling worden alle openstaande vakantiedagen geacht te zijn opgenomen op de einddatum."

Als jij hier je handtekening onder zet, verdampen al jouw opgespaarde vakantiedagen. Je werkgever zegt eigenlijk: "Ik geef je vrij, dus je bent nu je vakantiedagen aan het opmaken." Je krijgt ze dan aan het eind van de rit niet uitbetaald.

Het advies is duidelijk: laat mij er altijd over onderhandelen dat je de dagen (of in ieder geval een groot deel ervan) uitbetaald krijgt. Slechts in het geval je een uitzonderlijk lange vrijstelling krijgt (bijvoorbeeld 6 maanden), is het redelijk dat de dagen deels worden weggestreept.

3. Welke salariscomponenten lopen door?

Vrijstelling van werk betekent 'met behoud van loon'. Maar wat valt er onder loon? Je basis maandsalaris uiteraard, maar hoe zit het met je secundaire arbeidsvoorwaarden?

In een goede VSO staat duidelijk omschreven dat de werkgever gedurende de vrijstellingsperiode alle gebruikelijke arbeidsvoorwaarden door laat lopen. Dit betekent:

• Pensioenopbouw: Jouw pensioen moet gewoon worden doorbetaald tot de formele einddatum. Dit is wettelijk verplicht zolang je in dienst bent.
• Vakantiegeld (8%): Ook over de maanden dat je bent vrijgesteld, bouw je nog steeds vakantiegeld op. Dit wordt bij de eindafrekening uitbetaald.
• Onkostenvergoedingen: Vaste vergoedingen zoals een thuiswerkvergoeding of reiskostenvergoeding komen vaak wel te vervallen. Je maakt immers deze kosten niet meer. Dit is een normaal en geaccepteerd gevolg van de vrijstelling.
• 13e maand of bonus: Zorg ervoor dat vaststaat of je tijdens je tuinverlof nog pro-rata (naar verhouding) opbouw hebt van je eindejaarsuitkering of bonusregeling.

4. Wat als je een nieuwe baan vindt? (Dubbel inkomen)

Tijdens je vrijstelling heb je alle tijd om te solliciteren. Wat gebeurt er als je na drie weken al een fantastische nieuwe baan vindt en daar direct kunt beginnen, terwijl je contract bij je oude werkgever nog twee maanden doorloopt?

In theorie ben je nog in loondienst. Veel VSO-voorstellen bevatten een zogenaamd verrekeningsbeding. Hierin staat dat als je tijdens de vrijstelling elders inkomsten genereert, de oude werkgever het recht heeft om dit van jouw salaris af te trekken. Het resultaat? Je werkt je uit de naad bij je nieuwe baas, maar onderaan de streep verdien je geen cent extra.

5. Ziek worden tijdens je vrijstelling

Ook als je bent vrijgesteld van werk, ben je officieel nog in dienst. Wat nu als je in die periode ernstig ziek wordt, een ongeluk krijgt of om een andere reden medisch gezien niet meer in staat bent om te (solliciteren naar) werken?

De belangrijkste regel: Meld je ziek!

Veel werknemers denken: "Ik hoef toch niet naar kantoor, ik meld me wel niet ziek." Dat is een grote fout. Als je op de formele einddatum van je contract (de dag dat je uit dienst gaat) nog steeds ziek bent, heb je geen recht op een WW-uitkering. Je moet dan direct door de werkgever ziek uit dienst gemeld worden bij het UWV (Ziektewet). Als je jouw ziekte tijdens de vrijstellingsperiode niet hebt gemeld bij je oude werkgever, kom je in de problemen met je uitkering. Zorg dat je de normale verzuimregels van het bedrijf volgt, zelfs als je 'tuinverlof' hebt.

6. Leaseauto, laptop en bedrijfseigendommen

Vrijstelling van werk roept ook de praktische vraag op: wat gebeurt er met je spullen? Een leaseauto wordt fiscaal gezien als een vorm van loon. Bij vrijstelling mag je de leaseauto in principe behouden en blijven rijden tot de formele einddatum. De werkgever betaalt de leasemaatschappij, jij betaalt de gebruikelijke bijtelling via je salarisstrook.

In de VSO kun je echter afwijkende afspraken maken. Soms wil de werkgever de auto per direct terug, bijvoorbeeld omdat een nieuwe collega hem nodig heeft. In dat geval verlies je een deel van je arbeidsvoorwaarden. Het is dan zeer gebruikelijk om te onderhandelen over een financiële compensatie in ruil voor het eerder inleveren van de sleutels.

Laptop en telefoon: Het is vaak mogelijk om af te spreken dat je je zakelijke telefoonnummer mag overzetten naar een privé-abonnement en dat je de laptop (soms tegen de symbolische afschrijvingswaarde van een paar tientjes) mag overnemen.

7. Checklist voor de vrijstellings-clausule

Controleer altijd of het artikel over vrijstelling in je VSO deze punten dekt:

• Staat de exacte datum van de start van de vrijstelling vermeld?
• Staat er expliciet 'met behoud van het reguliere loon en de overige arbeidsvoorwaarden'?
• Is het woordgebruik over vakantiedagen in jouw voordeel ('worden uitbetaald') of in het voordeel van de werkgever ('geacht opgenomen te zijn')?
• Is een eventueel beding voor het verrekenen van nieuwe inkomsten geschrapt?
• Is er afgesproken tot wanneer je de leaseauto, laptop en telefoon mag behouden?
• Is je concurrentiebeding formeel ingetrokken vanaf de datum van vrijstelling? (Heel belangrijk als je direct elders wil beginnen!)

8. Veelgestelde Vragen (FAQ)

Kan een werkgever mij verplichten om terug te komen naar werk?

Nee, tenzij dit expliciet anders is afgesproken. Eenmaal vrijgesteld op papier, is vrijgesteld. Wel wordt vaak de regel opgenomen dat je beschikbaar moet blijven voor "incidentele vragen of een correcte overdracht." Maak je daar niet te veel zorgen over; het betekent meestal slechts een paar telefoontjes om een wachtwoord te geven aan een ex-collega.

Mijn werkgever weigert me vrij te stellen. Mag dat?

In principe mag een werkgever eisen dat je komt werken tot je laatste werkdag. Een VSO is immers een onderhandeling. Echter, als het dossier gedijt bij een conflict of slechte werksfeer, heeft de werkgever zelf ook veel baat bij je afwezigheid. Het is bijna standaardpraktijk om het op te nemen.

Moet ik tijdens vrijstelling nog een outplacementtraject volgen?

Alleen als jullie dat expliciet hebben afgesproken in de VSO en jij daar een budget voor hebt gekregen. Als er niets over is afgesproken, mag jij helemaal zelf bepalen hoe je je vrijstellingsperiode invult, of dat nu solliciteren is of een maand op vakantie gaan.